وَ لَوْ رُدُّوا لَعادُوا لِما نُهُوا عَنْهُ « 1 » و امثال اين آيات همه خبر از محال و معدوم است و مقتضياتشان ، و خبر از مخبر بدون علم محال . اكنون از اين مقدمه ظاهر شد ك‌ه وجود ممكن ، مسبوق است به علم الهى و بر طبق علم قديم ازلى وجود مى يابد و متخصص بخصوصياتش در وجود برطبق علم اجمالى مىشود و علم الهى متعين برطبق آن خصوصياتش مىشود عندالتفصيل . پس تقدير عبارت است از تعين و تخصص علم الهى به خصوصيات وجود زيد مثلا قبل از وجود زيد ، و تعيين و تخصيص علم تقديرى را معين و مخصص اسم فاعل از جانب معلوم با جميع خصوصياتش موجود به ايجاد خداى تعالى معلوماتش را بر طبق علمش . و اين مقدمه را از روى دقت فكر و صفاى طبع و حضور و تأمل وافى بايد دريافت . از روى دقت بدين وجه كه بدانند علم خدا جل و على وصف است و احد و احدى التعلق است تعليقه 9 و به يك فرد علم تمام كليات و جزئيات وجود ممكنات از ازل تا ابد مىداند و تعلق علم او به وجود ماهيات ممكنه مسمى است به علم اجمالى و قضا ، و در اين مرتبه گفته اند كه : ما لم يوجد لم يتشخص اى . اى ما لم يوجد فى العلم لم يتشخص فى العين . و تعلق علم الهى به جميع حالات و لوازم ماهيات و وجود

--> ( 1 ) سوره الانعام ، آيه 29 .